شماره 516 | ۲۱ فروردین ۱۴۰۵

با مطرح شدن آتش‌بس دو هفته‌ای میان ایران و آمریکا، میانگین قیمت هفتگی نفتا شاخص فوب خلیج فارس نیز همگام با نفت کاهش یافت و با افت 84 دلاری به 981 دلار/تن رسید. در نتیجۀ این کاهش، دامنک پالایش خلیج فارس ثبات نسبی در منفی 1 دلار/بشکه را حفظ نمود. با آغاز جنگ خاورمیانه، کمبود خوراک نفتا سبب ایجاد محدودیت عرضه در بازار اتیلن و حمایت از دامنک اتیلن-نفتا گردید. اما در سمت آروماتیک‌ها عدم رشد قیمت آروماتیک‌ها سبب فشار بر دامنک پارازایلن-نفتا و ضعف حاشیۀ سود واحدهای آروماتیکی شده و نفتا را به سمت استخرهای بلندینگ روانه نموده است. در حالی که بازار نفتا به جایگزینی بخشی از نفتای خاورمیانه از جانب روسیه امیدوار شده بود، حملات پهبادی اوکراین به ترمینال اوست لوگا، اختلال عرضه در این مسیر را ایجاد نمود و بر شدت محدودیت عرضه افزود. بازشدن احتمالی تنگۀ هرمز بعد از آتش‌بس نیز باتوجه به هزینه‌های بالای حمل و محدودیت در بازار لحظه‌ای نمی‌تواند کمبود نفتای موجود در بازار را جبران نماید. به این ترتیب انتظار می‌رود در کوتاه‌مدت بازار نفتا به تبعیت از نفت، پرنوسان و در سطوح حمایتی باقی بماند. 

بازار جهانی LNG با نوسانات چشمگیر قیمتی مواجه بود؛ به طوری که در ابتدای هفته، شاخص JKM تحت تأثیر تهدیدات سیاسی به سقف ۱۸.۳ دلار/MMBtu رسید، اما با اعلام آتش‌بس ناگهانی در ۸ آوریل، قیمت‌ها با ریزش سنگین ۹ درصدی مواجه شد، هرچند این روند نزولی به دلیل بی‌اعتمادی عمیق معامله‌گران دوام نیافت و با جهشی مجدد قیمت‌ها دوباره به سطح ۱۷.۴ دلار/MMBtu بازگشتند. در بازار اروپا نیز شاخص NWE نوساناتی را بین ۱۵.2 تا ۱۴.۷ دلار/MMBtu تجربه کرد و در حالی که مجموع واردات نیمه اول آوریل با کاهش ۱۰ درصدی نسبت به ماه مارس به ۱۰.۶۹ میلیون تن رسید، ذخایر 29 درصدی اتحادیه اروپا سطحی از تحمل را در برابر توقف عرضه‌ها ایجاد کرد. در همین حال، تقاضای پایدار در جنوب آسیا که قیمت LNG را برای بخش کشاورزی حتی از سوخت نفتا رقابتی‌تر کرده بود، در کنار توقف صادرات گاز خط لوله ایران به ترکیه، باعث شد خریداران بین‌المللی با احتیاط به دنبال محموله‌های فوری باشند. در لایه‌های زیرین عرضه، وضعیت بحرانی تنگه هرمز که محل گره‌خوردن امنیت ۲۰ کشتی LNG و اعلام وضعیت اضطراری در قطر انرژی تا تاریخ ۱۵ آوریل است، علی‌رغم آتش‌بس، همچنان مانع از جریان عادی کالا شده است. به موازات این انسداد فیزیکی، توقف صادرات گاز خط لوله ایران به ترکیه، فشار تقاضای نقدی را در منطقه افزایش داده و با وجود بازگشت ۵۰ درصدی ظرفیت تولید در پروژه ویت‌ستون استرالیا، ریسک‌های اعتصابات کارگری جدید در پروژه ایچتیس مانع از کاهش معنادار قیمت‌ها شده است. در مجموع بازار به این نتیجه رسیده است که تا زمان بازگشایی واقعی مسیرهای کشتیرانی و خروج کشتی‌ها از تنگه، قیمت‌ها در کانال ۱۶ تا ۱۸ دلار/MMBtu نوسان خواهند کرد و هرگونه سیگنال منفی از شکست آتش‌بس، پتانسیل جهش قیمت به فراتر از ۲۰ دلار/MMBtu را در کوتاه‌ترین زمان ممکن حفظ کرده است.

با وجود کاهش قیمت‌های نفت خام و گازطبیعی در بالادست در هفته جاری، میانگین هفتگی قیمت‌های پروپان و بوتان خلیج فارس با افزایش حدود 23 دلار/تن به ترتیب به 916 و 945 دلار/تن رسید. رفتار خیزان‌نگر قیمت‌ها در خلیج فارس با وجود اصلاح دیگر قیمت‌ها (با توجه به انجام آتش‌بس موقت در خاورمیانه) به محدودیت‌ جدی عرضۀ محصولات در بازار فیزیکی باز می‌گردد. این امر به گونه‌ای است که اختلاف قیمت‌های بازار فیزیکی با قیمت‌های آتی آرامکو به سطوح بی‌سابقه‌ای (حدود 220 دلار/تن) رسیده است. تخمین زده می‌شود از ابتدای ماه مارس 2026، حدود 1 میلیون تن (حدود 25 عدد کشتی VLGC) از مقادیر گازمایع شناور در دنیا کاسته شده است که می‌تواند موجب تداوم محدودیت‌های عرضه با وجود کاهش تنش‌ها در خلیج فارس شود. در بازار چین قیمت پروپیلن در پایین‌دست با افزایش قابل توجه در ماه گذشته مواجه شده است. رسیدن سطوح قیمتی پروپیلن شمال شرق آسیا به حدود 1300 دلار/تن (دامنک پروپیلن- پروپان حدود 390 دلار/تن) ناشی از افزایش قیمت‌های خوراک پروپان و همچنین کاهش نرخ فعالیت واحدهای PDH در چین می‌باشد. لازم به ذکر است که نرخ فعالیت واحدهای PDH با کاهش شدید به زیر 60 درصد (مقدار خود در زمان مشابه سال گذشته حدود 70 درصد) رسیده است.در سمت هند نیز با توجه به محدودیت‌های جدی جهت تامین گازمایع در بخش خانگی، واحدهای پالایشی با نهایت ظرفیت در حال تولید می‌باشند. افزایش نرخ عملیاتی پالایشگاه‌ها می‌تواند علاوه بر تامین بخشی از کسری عرضه، حاشیه سود صادرات قابل توجهی را برای صادرات محصولات فرآورده (همچون بنزین و گازوئیل) برای این کشور داشته باشد. لازم به ذکر است که این کشور جهت تامین پایدار گازمایع در تلاش است محموله‌هایی را از مبادی جایگزین (همچون استرالیا) تامین نماید. با توجه به افت قیمت‌ها در بالادست و کاهش محدود قیمت‌ها در بازار آسیا، پریمیوم‌های فروش محصولات در بازار‌های آسیایی با اصلاح محدودی همراه شده است، اما کماکان این سطوح اختلاف قابل ملاحضه‌ای با مقادیر تاریخی خود دارد. 

با وجود آنکه تأمین 95 درصد از نفت ژاپن به واردات از خاورمیانه وابسته است و با توجه به توقف تولید در این منطقه به سبب جنگ، نخست وزیر ژاپن اعلام کرد که این کشور از اوایل ماه مه 15روز از ذخایر بخش خصوصی و یک ماه ذخایر بخش دولتی را به زودی روانه بازار جهانی خواهد کرد. وی همچنین برای کنترل قیمت بنزین در سطح میانگین 170ین / لیتر نیز دستوراتی در جهت تنظیم بازار صادر کرده است. نخست وزیر ژاپن گفت این تصمیم در واکنش به تنش‌ها و درگیری‌های خاورمیانه گرفته شده که باعث نگرانی درباره اختلال در عرضه جهانی انرژی شده است، که در نهایت هدف تضمین ثبات در عرضه نفت خام را تضمین خواهد کرد. یادآور می‌شود این کشور از 16 مارس، به صورت یکجانبه و هماهنگ با سایر کشورهای عضو آژانس بین‌المللی انرژی، آزادسازی ذخایر خود را آغاز کرد، تا نفتی معادل 50 روز مصرف را در دسترس قرار دهد. پیش از این گفته شد که تا تاریخ 6 آوریل، ژاپن معادل 230 روز نفت در ذخایر خود داشت، که مشتمل بر 143 روز در انبارهای دولتی می‌شد. باید توجه داشت که با کاهش نفت خام موجود، پالایشگاه‌های ژاپنی نرخ استفاده را در هفته منتهی به چهارم آوریل، به 67.7 درصد از ظرفیت پیش‌بینی‌شده کاهش داده‌اند که پایین‌ترین میزان از ماه ژوئن است.